Қазақстан Республикасының «Сыбайласжемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңындаалдын алуға бағытталған бірқатар шараларкөзделген. Олардың қатарында сыбайласжемқорлыққа қарсы мониторинг, тәуекелдердіталдау, қоғамда сыбайлас жемқорлыққа қарсымәдениетті қалыптастыру, шектеулерді сақтау жәнемүдделер қақтығысын болдырмау бар.
Алдын алудың негізгі бағыттарының бірі — мемлекеттік органдар қызметінің ашықтығы. Азамат қандай қызметті қалай алатынын, қандайқұжаттар қажет екенін және өтініші қанша уақыттақаралатынын білуі тиіс. Талаптар түсінікті әрібаршаға бірдей болғанда, негізсіз кедергілер мен заңсыз делдалдыққа мүмкіндік азаяды. Қызметкөрсету тәртібі туралы ақпараттың қолжетімділігі, қабылданған шешімдердің негізді түсіндірілуі жәнеөтініштерге уақтылы жауап берілуі осы тұрғыданмаңызды.
Мемлекеттік қызметтерді электрондықформатта көрсету де алдын алуға ықпал етеді. Өтініштің қаралу барысын бақылау, кезектіліктісақтау және қабылданған шешімдерді тіркеурәсімдердің ашықтығын арттырады. Сонымен біргецифрлық қызметтер халыққа түсінікті әрі қолайлыболуы қажет. Оларды пайдалану кезіндеқиындыққа тап болған азаматтарға тиісті кеңес пен көмек көрсетілуі керек.
Тағы бір маңызды шара — сыбайласжемқорлық тәуекелдерін талдау. Мұндай жұмысбарысында заңсыз әрекетке жағдай туғызуы мүмкінрәсімдер мен кемшіліктер зерттеледі. Мысалы, шешім қабылдау өлшемдерінің нақты болмауы, артық құжаттардың сұратылуы немесе бақылаудыңжеткіліксіздігі тәуекел туғызуы мүмкін. Талдаудыңнәтижесі анықталған мәселені нақты шешугебағытталуға тиіс. Ол үшін жауапты тұлғаларды, орындалу мерзімін белгілеп, қабылданғаншаралардың нәтижесін бақылау қажет.
Мемлекеттік қызметшінің жеке жауапкершілігіде ерекше орын алады. Қызметтік өкілеттікті жекепайдаға пайдалануға жол берілмеуі тиіс. Мүдделерқақтығысы туындаған немесе оның туындаумүмкіндігі белгілі болған жағдайда, қызметші бұлтуралы тікелей басшысына не ұйым басшылығынажазбаша хабарлауға міндетті. Мәселен, қаралатынмәселе қызметшінің жеке мүддесіне қатысты болса, шешімнің бейтараптығын қамтамасыз ететіншаралар қабылдануы қажет.
Алдын алу жұмысының маңызды бөлігі — қоғамда адалдық құндылықтарын орнықтыру. Заңның 9-бабында сыбайлас жемқорлыққа қарсымәдениетті қалыптастыру білім беру, ақпараттықжәне ұйымдастырушылық шаралар арқылы жүзегеасырылатыны көрсетілген. Бұл бағыттағы түсіндіружұмыстары азаматтарға өз құқықтарын білуге жәнежемқорлыққа төзбеушілік ұстанымынқалыптастыруға көмектеседі.
Адалдық тәрбиесі отбасынан басталып, мектепте, оқу орнында және еңбек ұжымындажалғасады. Баланы әділ болуға, өзгенің еңбегінбағалауға, жауапкершілікпен әрекет етуге үйрету — осы тәрбиенің негізі. Жастармен кездесулердеөмірлік жағдайларды талқылап, заңсыз ұсынысқақалай жауап беру керектігін түсіндіру пайдалы. Мұндай жұмыстың нәтижесі өткізілгенкездесулердің санымен ғана емес, адамдардыңбілімі мен мінез-құлқындағы өзгерістерменбағалануы керек.
Жетісу облысында да алдын алу шараларынтұрғындардың күнделікті сұраныстарыменбайланыстыру маңызды. Жер, тұрғын үй, әлеуметтік көмек және мемлекеттік қызметтергеқатысты түсінікті ақпарат беру, азаматтардыңұсыныстарын тыңдау, қайталанатын шағымдардыңсебептерін анықтау осы жұмыстың тиімділігінарттыра алады. Ашық кездесулер мен қоғамдықталқылаулар нақты мәселелердің шешілуіне ықпалеткенде ғана халықтың сенімі нығаяды.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу әрадамның күнделікті таңдауынан көрінеді. Мемлекеттік қызметшінің әділ шешімі, азаматтыңмәселені заңды жолмен шешуге ұмтылысы, басшының ашық әрі жауапты жұмысы қоғамдаадалдықты орнықтырады. Осындай ұстаным ортақдағдыға айналғанда, сыбайлас жемқорлыққамүмкіндік те азаяды.
ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Жетісу облысы бойынша департаменті, Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу басқармасының
бас маманы Б.Сақбайұлы.