Қазақстанда азаматтардың лайықты зейнетақымен қамсыздандыруға қатысты саналы көзқарасы жыл санап дамып келеді. Бұл үрдіс басқа елдерде әлдеқашан қалыптасқан тәжірибе. Зейнетақы жинақтарын өзінің қартайған кездегі әл-ауқат деңгейіне тікелей әсер ететін ұзақ мерзімді қаржылық капиталыретінде қабылдайтын азаматтар саны көбеюде. Бұған зейнетақы жинақтары көлемінің серпінді өсуі, халықты жинақтаушы зейнетақы жүйесімен (ЖЗЖ) қамту ауқымының кеңеюі, зейнетақы жарналарын тұрақты төлейтін азаматтар санының артуы дәлел.
Зейнетақы шоттары мен ондағы жинақтардың өсуі
2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша қазақстандықтардың БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинақтары 28,09 трлн теңгеге жетіп, бір жыл ішінде 4,08 трлн теңгеге немесе 17,0%-ға өсті.
ЖЗЖ дамуының негізгі көрсеткіштерінің бірі – зейнетақы шоттары санының тұрақты өсуі. 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ-да 18,78 млн зейнетақы шоты ашылған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,11 млн немесе 6,3%-ға көп. Олардың ішінде салымшылардың (алушылардың) 12,80 млн жеке зейнетақы шоты бар. Оның ішінде 11,36 млн шот – міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ), 786,27 мың шот – міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ), 462,40 мың шот – ерікті зейнетақы жарналары (ЕЗЖ) бойынша ашылған. Бұдан бөлек, БЖЗҚ-да жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (ЖМЗЖ) бойынша келіп түскен мәліметтер есепке алынатын 5,97 млн шартты зейнетақы шоты ашылған.
Шоттар мен жинақтар туралы барлық ақпарат ашық әрі азаматтарға тәулік бойы, аптасына 7 күн қолжетімді. Оны БЖЗҚ-ның сайтындағы немесе мобильді қосымшасындағы жеке үзінді көшірмеден, сондай-ақ БЖЗҚ-ның өңірлік бөлімшелерінен алуға болады.
Халықтың зейнетақы жарналарын төлеу белсенділігін қалай бағалаған жөн?
Азаматтардың зейнетақы жарналарын төлеу белсенділігін бағалау кезінде бірқатар маңызды жайттарды ескеру қажет. МЗЖ есепке алынатын шоттардың жалпы санына (11,36 млн) объективті себептерге байланысты жарналар түспейтіншоттар да кіреді. Оларға азаматтардың мынадай санаттары жатады:
Сонымен қатар, әр адамның өмірінде зейнетақы жарналары төленуі тиіс табысы болмайтын объективті жағдайларкездеседі. Оларға мыналар жатады:
Сондықтан халықаралық тәжірибеде халықтың жинақтаушы зейнетақы жүйесіне тартылуын бағалаудың жалпыға бірдей қабылданған әрі неғұрлым объективті көрсеткіштері ретінде табыс алатын азаматтардың саны және сәйкесінше жыл ішінде кемінде бір жарна түскен белсенді жеке зейнетақы шоттарының саны қарастырылады.
Тек 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында мұндай шоттардың саны 7,20 млн-нан 7,34 млн-ға дейін, яғни 150,3 мың шотқа артты. Сәйкесінше, бұл шоттардағы зейнетақы жинақтарының көлемі де өсті. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында олардың көлемі 20,95 трлн теңгеден 22,24 трлн теңгеге дейін, яғни шамамен 1,29 трлн теңгеге немесе 6,2%-ға ұлғайды.
Белсенді шоттардың негізгі бөлігі тұрақты еңбек қызметін жүзеге асыратын және МЗЖ-ны жүйелі түрде төлейтін азаматтарға тиесілі. Олардың саны алты ай ішінде 6,77 млн-нан 6,93 млн-ға дейін өсті, ал осы шоттардағы жинақтар 20,10 трлн теңгеден 21,07 трлн теңгеге дейін ұлғайды.
Зейнетақы жарналарын төлеудің тұрақтылығы мен толықтығы
ЖЗЖ-ға қатысу ұзақтығынан бөлек, жеткілікті зейнетақы жинақтарын қалыптастырудың маңызды факторларының бірі – жарналарды тұрақты әрі толық көлемде төлеу.
Қазақстанда бір жыл ішіндегі МЗЖ төлеудің орташа тұрақтылық көрсеткіші біртіндеп өсіп келеді:
— жалдамалы қызметкерлер арасында бұл көрсеткіш 2024 жылғы 8,95 жарнадан 2025 жылы 8,98 жарнаға дейін өсті;
— өзін-өзі жұмыспен қамтығандар арасында 7,36-дан 7,53 жарнаға дейін артты.
Бұл ретте 2025 жылы жалдамалы қызметкерлердің 80%-ыжәне өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың 64%-ы зейнетақы жарналарын жылына 6-дан 12 ретке дейін аударған.
2025 жылы жарналардың орташа мөлшері жалдамалы қызметкерлер арасында 43 661 теңгені құрады. Бұл республика бойынша орташа жалақы деңгейіндегі табыстан төленетін жарна мөлшерімен үйлеседі. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарарасында бұл көрсеткіш 23 225 теңге болды, бұл ең төменгі жалақыдан жоғары, алайда медиандық жалақыдан төмен табыстан төленетін жарнаны көрсетеді.
Ұзақ мерзімді динамика да халықты ЖЗЖ-мен қамту деңгейінің және МЗЖ төлеу тәртібінің біртіндеп жақсарып келе жатқанын көрсетеді. Егер 2015 жылы МЗЖ есепке алынатын белсенді шоттардың саны 6,07 млн болса, 2025 жылы олардың саны 7,20 млн-нан асты. Жарналарды жылына 6-дан 12 ретке дейін төлейтін азаматтардың үлесі 2015 жылғы 71%-дан 2025 жылы 78%-ға дейін өсті. Тиісінше, жарналарды жүйелі түрдеемес, яғни жылына 1-ден 5 ретке дейін аударатын азаматтардың үлесі 29%-дан 22%-ға дейін төмендеді.
Зейнетақы жарналарының салымшылар табысының деңгейіне тәуелділігі
Салымшылардың табыс деңгейіне қарай МЗЖ есепке алынатын белсенді жеке шоттардың құрылымында да оң өзгерістер байқалады.
2025 жылдың қорытындысы бойынша (2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай) ең төменгі жалақыдан (ЕТЖ) төмен табыстан жарна төленетін шоттардың үлесі 12%-дан 9%-ға дейін қысқарды. Мұндай шоттардың саны 838,3 мыңнан 652,4 мыңға дейін, яғни 22,2%-ға азайды. Олардың қатарына жұмыс күнітолық емес немесе ауысымдық жұмыспен қамтылған салымшылар жатады.
Сонымен бірге жоғары мөлшердегі табыстан жарна түсетін шоттардың да саны артты. 2025 жылдың қорытындысы бойынша медиандық жалақыдан орташа айлық жалақыға дейінгі аралықтағы табысы бар белсенді шоттардың үлесі 44%-дан (2025 жылғы 1 қаңтардағы) 45%-ға (2026 жылғы 1 қаңтарда) дейін өсті. Ал мұндай белсенді шоттардың саны 3,17 млн-нан 3,28 млн-ға дейін артты.
Бұл динамика ресми жұмыспен қамту және табыстың өсуін ғана емес, азаматтардың өз табыстарынан жарналарды ашық әрі толық көлемде төлеу арқылы қалыптастыруға ұмтылысын да көрсетеді.
2025 жылдың қорытындысы бойынша жалдамалы қызметкерлердің жүйемен қамтылу деңгейі 91%-ға жетті. Бұл олардың толық дерлік қамтылғанын және зейнетақы жинақтарын қалыптастырудағы белсенділіктерін көрсетеді.
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар арасында қамту деңгейі төменірек. Осыған байланысты халықаралық оң тәжірибені ескере отырып, оларды зейнетақы жүйесіне тарту бойынша кешенді шараларды іске асыру қажет. Бұл аса маңызды, өйткені базалық зейнетақы мөлшері де еңбек өтіліне байланысты. Ал еңбек өтілі БЖЗҚ-ға МЗЖ-ның ай сайын түсуі негізінде айқындалады.
Осылайша, қазіргі жағдайда зейнетақы жинақтарын қалыптастыру зейнеткерлікке шыққаннан кейінгі табысты қамтамасыз ету тетігі ғана емес, сонымен қатар қоғамның қаржылық мәдениеті мен азаматтардың қаржылық дербестігінің маңызды элементіне айналып келеді.
Азаматтар өз шоттарының жай-күйін үнемі бақылап, БЖЗҚ-ның электрондық сервистерін пайдаланады, инвестициялық кірісті қадағалап, зейнетақы активтерін басқару мүмкіндіктерін зерделейді. Азаматтардың өз жинақтарын қалыптастыруға қатысуы, жарналарды тұрақты түрде төлеуі және жинақтарды басқаруға қызығушылық танытуы Қазақстанда ұзақ мерзімді қаржылық жоспарлау мәдениетінің біртіндеп қалыптасып келе жатқанын көрсетеді. Бұл ретте болашақтағы әл-ауқат үшін жауапкершілік мемлекет, жұмыс берушілер және азаматтардың өздері үшін ортақ міндетке айналуда.
БЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда «ГНПФ» ЖЗҚ» АҚ негізінде құрылды. БЖЗҚ құрылтайшысы және акционері – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің «Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті» ММ арқылы Қазақстан Республикасының Үкіметі. БЖЗҚ зейнетақы активтерін сенімгерлікпен басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады. Зейнетақы заңнамасына сәйкес БЖЗҚ міндетті зейнетақы жарналарын, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, ерікті зейнетақы жарналарын тартуды, сондай-ақ «Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктерінде орналастырылған депозиттерге міндетті кепілдік беру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес депозиттерге міндетті кепілдік беруді жүзеге асыратын ұйым аударған кепілдік берілген депозит бойынша кепілдік берілген өтемнің талап етілмеген сомасы есебінен қалыптастырылған ерікті зейнетақы жарналарын есепке алып, оның есебін жүргізеді, зейнетақы төлемдерін жүзеге асыруды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ Қор нысаналы активтер мен нысаналы талаптарды есепке алуды, нысаналы жинақтау шоттарына нысаналы жинақтарды (НЖ) есепке алу мен есептеуді, НЖ төлемдерін оларды алушының банк шоттарына есептеуді, «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы шеңберінде Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған тәртіппен НЖ қайтарымдарын есепке алуды жүзеге асырады (толығырақ www.enpf.kz сайтында).
Число казахстанцев, регулярно формирующих свои пенсионные накопления, растет
С каждым годом в Казахстане растет уровень осознанного отношения граждан к своему пенсионному обеспечению, так же, как это принято в других странах. Все больше людей воспринимают свои пенсионные накопления как собственный долгосрочный финансовый капитал, от которого зависит уровень благосостояния в пожилом возрасте. Об этом свидетельствуют динамичный рост объема накоплений, расширение охвата населения накопительной пенсионной системой (НПС), увеличение количества граждан, уплачивающих пенсионные взносы, повышение регулярности их перечисления.
Рост пенсионных накоплений и открытых пенсионных счетов граждан
По состоянию на 1 июля 2026 года пенсионные накопления казахстанцев в ЕНПФ достигли 28,09 трлн теңге, увеличившись за год на 4,08 трлн теңге или на 17,0%.
Одним из показателей развития НПС является устойчивый рост количества пенсионных счетов. По состоянию на 1 июля 2026 года в ЕНПФ открыто 18,78 млн пенсионных счетов, что на 1,11 млн или 6,3% больше, чем годом ранее. Из них 12,80 млнсоставляют индивидуальные пенсионные счета вкладчиков (получателей), в том числе 11,36 млн – по обязательным пенсионным взносам (ОПВ), 786,27 тыс. – по обязательным профессиональным пенсионным взносам (ОППВ) и 462,40 тыс. – по добровольным пенсионным взносам (ДПВ). Кроме того, в ЕНПФ открыто 5,97 млн условных пенсионных счетов, на которых учитываются сведения о поступивших обязательных пенсионных взносах работодателя (ОПВР). Вся информация о счетах и накоплениях прозрачна и доступна гражданам в режиме 24/7 в индивидуальной выписке, которую можно получить на сайте или мобильном приложении, а также в региональных офисах ЕНПФ.
Как правильно оценивать активность населения по уплате пенсионных взносов?
При оценке активности граждан важно учитывать следующее: в общее количество открытых счетов по учету ОПВ (11,36 млн) входят счета, на которые уже не поступают взносы по объективным причинам. Такие счета включают следующие категории граждан:
— получатели пенсионных выплат, достигшие пенсионного возраста и освобожденные от дальней уплаты пенсионных взносов даже в случае продолжения трудовой деятельности и наличия дохода,
— лица с инвалидностью первой и второй группы, установленной бессрочно,
— военнослужащие, переведенные с 2016 года на полное государственное пенсионное обеспечение,
— вкладчики, выехавшие на ПМЖ за пределы страны, но не обратившиеся за накоплениями,
— умершие вкладчики, чьи наследники еще не оформили наследование пенсионных накоплений,
— другие категории вкладчиков (получателей), на счета которых в соответствии с казахстанским законодательством взносы не должны поступать.
Кроме того, в течение жизни у всех граждан возникают объективные обстоятельства, в период которых они не имеют дохода, с которого должны уплачиваться пенсионные взносы. Такие периоды включают следующее:
— учеба в учебных заведениях,
— служба в армии,
— уход за детьми и родственниками,
— периоды поиска и смены работы,
— работа за рубежом,
— перерывы, связанные с сезонным характером работы,
— работа, предполагающая нерегулярное получение дохода в течение календарного года,
— периоды, связанные с длительным лечением и реабилитацией.
Поэтому в международной практике общепринятыми и наиболее объективными показателями вовлеченности населения в НПС является количество граждан, получающих доход, и соответственное количество активных индивидуальных пенсионных счетов, на которые в течение года поступил хотя бы 1 взнос. Только за первое полугодие 2026 года их число увеличилось с 7,20 млн до 7,34 млн счетов (на 150,3 тыс.).Одновременно на них вырос и объем пенсионных накоплений. За первое полугодие 2026 года он увеличился с 20,95 трлн тенге до 22,24 трлн тенге, или почти на 1,29 трлн тенге (6,2%).
Основная часть активных счетов принадлежит гражданам, осуществляющим трудовую деятельность, постоянно и регулярно уплачивающим ОПВ. Их количество за шесть месяцев выросло с 6,77 млн до 6,93 млн, накопления на них увеличились с 20,10 трлн до 21,07 трлн тенге.
Регулярность и полнота уплаты пенсионных взносов
Важными факторами формирования адекватных пенсионных накоплений (помимо продолжительности участия в НПС)являются регулярность и полнота уплаты взносов.
В Казахстане средний уровень регулярности уплаты ОПВза год неуклонно растет:
— у наемных работников этот показатель увеличился с 8,95 в 2024 году до 8,98 взносов в 2025 году,
— у самозанятых — с 7,36 до 7,53.
При этом пенсионные взносы в 2025 году от 6 до 12 раз в год перечисляли 80% наемных работников и 64% самозанятых.
Средний размер взносов в 2025 году составил 43 661 тенге – среди наемных (что кореллирует с уплатой взносов с доходов на уровне средней заработной платой по республике), 23 225 тенге — среди самозанятых (что показывает на уплату взносов с доходов выше минимальной заработной платы, но ниже медианной заработной платы).
Долгосрочная динамика также указывает на постепенный рост охвата населения НПС и дисциплины уплаты ОПВ. Если в 2015 году количество активных счетов по учету ОПВ составило6,07 млн, то в 2025 году их количество превысило 7,20 млн. Доля граждан, уплачивающих взносы от 6 до 12 раз в год, выросла с 71% в 2015 году до 78% в 2025 году, соответственно, доля тех, кто перечисляет взносы эпизодически (от 1 до 5 раз в год), сократилась с 29% до 22%.
Зависимость пенсионных взносов от уровня дохода вкладчиков
Положительные изменения наблюдаются в структуре активных индивидуальных счетов по учету ОПВ в зависимости от уровня дохода вкладчиков.
За 2025 год (по состоянию на 01.01.2026 г.) сократилась доля счетов, на которые уплачивались взносы с доходов ниже минимальной заработной платы (МЗП), — с 12% до 9%(количество таких счетов уменьшилось с 838,3 тыс. до 652,4 тыс.или на 22,2%). К ним относятся вкладчики, занятые неполный рабочий день или имеющие работу сменного характера.
Вместе с тем выросло число счетов, на которые поступают взносы с более высоких доходов. За 2025 год доля активных счетов с доходами в диапазоне от медианной до среднемесячной заработной платы выросла с 44% (на 01.01.2025 г.) до 45% (на 01.01.2026 г.), а количество таких активных счетов выросло с 3,17 млн до 3,28 млн. Такая динамика отражает как рост официальной занятости и доходов, так и стремление граждан формировать свои накопления с уплатой взносов от получаемых доходов прозрачно и в полном объеме.
По итогам 2025 года охват системой среди наемных работников достиг 91%, что свидетельствует о практически полном их охвате и участии в формировании своих пенсионных накоплений. Среди самозанятых работников охват ниже, что требует реализации комплекса мер по их вовлечению в пенсионную систему с учетом положительной международной практики. Это тем более важно, поскольку размер базовой пенсии также зависит трудового стажа, который определяется на основе ежемесячного поступления ОПВ в ЕНПФ.
Таким образом, в современных условиях формирование пенсионных сбережений становится не только механизмом обеспечения дохода после выхода на пенсию, но и важным элементом финансовой культуры общества и финансовой самостоятельности ее граждан.
Граждане все чаще контролируют состояние своих счетов, используют электронные сервисы ЕНПФ, интересуются инвестиционным доходом и изучают возможности управления пенсионными активами. Участие граждан в формировании собственных накоплений, регулярная уплата взносов и интерес к управлению сбережениями свидетельствуют о постепенном формировании в Казахстане практики долгосрочного финансового планирования, где ответственность за будущее благосостояние становится общей задачей государства, работодателей и самих граждан.
ЕНПФ создан 22 августа 2013 года на базе АО «НПФ «ГНПФ». Учредителем и акционером ЕНПФ является Правительство Республики Казахстан в лице ГУ «Комитет государственного имущества и приватизации» Министерства финансов Республики Казахстан. Доверительное управление пенсионными активами ЕНПФ осуществляет Национальный Банк Республики Казахстан. В соответствии с пенсионным законодательством ЕНПФ осуществляет привлечение обязательных пенсионных взносов, обязательных пенсионных взносов работодателя, обязательных профессиональных пенсионных взносов, добровольных пенсионных взносов, а также зачисление и учет добровольных пенсионных взносов, сформированных за счет невостребованной суммы гарантийного возмещения по гарантируемому депозиту, перечисленной организацией, осуществляющей обязательное гарантирование депозитов, в соответствии с Законом Республики Казахстан «Об обязательном гарантировании депозитов, размещенных в банках второго уровня Республики Казахстан», обеспечивает осуществление пенсионных выплат. Также Фонд осуществляет учет целевых активов и целевых требований, учет и зачисление целевых накоплений (ЦН) на целевые накопительные счета, выплат ЦН их получателю на банковские счета, учет возвратов ЦН в порядке, определенном Правительством Республики Казахстан в рамках программы «Национальный фонд – детям». (Подробнее на www.enpf.kz).
Пресс-центр АО «ЕНПФ»