АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА
ТЖШ есептеудің жаңа әдістемесі болашақ жинақтаушы зейнетақының лайықты мөлшерін қамтамасыз етуге бағытталған
|
Қоғамның белсенді қызығушылығына және көптеген сауалдардың туындауына байланыстыең төменгі жеткіліктілік шектерін (ТЖШ) есептеу әдістемесіндегі жоспарланған өзгерістердітүсіндіреміз. ТЖШ есептеу әдістемесін қайта қараудың мақсаты — болашақ жинақтаушы зейнетақының жеткіліктілігін қамтамасыз ету үшін қажетті зейнетақы жинақтарының ең төменгі сомасына қойылатын талаптарды арттыру, зейнет жасындағы зейнетақы төлемдері есебінен салымшының кірісті алмастыру коэффициентін (КАК) кезең-кезеңімен (ең төменгі халықаралық стандарттарды ескере отырып) өсіру.
Өзгеріс жасауға не себеп болды? Қолданыстағы Әдістемеге сәйкес ТЖШ мөлшері жыл сайын бекітілген әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерді, ең төменгі жалақы мөлшері мен инвестициялық кірістілік негізінде болашақ зейнетақы жарналарының болжамды көрсеткіштерін ескере отырып жүргізілген есептеулер нәтижесінде белгіленеді. Бұл ретте қолданыстағы Әдістеменің бірқатар осал тұстары бар: • ұзақ мерзімді макроэкономикалық болжамдарға тәуелділік, осының әсерінен жыл сайын ТЖШ мөлшері құбылмалы болады; • салымшының болашақ зейнетақы жарналарын нақты төлеуіне кепілдіктердің болмауы; • болашақ зейнетақы төлемдері мөлшерінің аздығы. Қолданыстағы әдістеме бойынша, азамат зейнетақы жинақтарының ТЖШ-дан асатын бөлігін пайдаланған жағдайда міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ) аударуды одан әрі қарай жалғастырады деп болжанған. Мұндай жағдайда болашақта шамамен қазіргі күнкөріс минимумы (КМ) деңгейін, яғни 50 мың теңгеге жуық төлем алуы мүмкін. Алайда іс жүзінде жарналар тұрақты аударылмауы немесе мүлде тоқтауы мүмкін. Соның себебінен бүгінгі ТЖШ болашақ зейнетақы көлемінің жеткіліктілігін қамтамасыз ете алмайды деген қауіп бар. Жарналар уақытылы аударылып, іс жүзіндегі ТЖШ мөлшерін қамтамасыз еткеннің өзінде 50 мың теңге көлеміндегі жинақтаушы зейнетақы бүгінгі медианды жалақының 15%-на да жетпейді.
Жаңа Әдістеме нені көздейді? Ұсынылған ТЖШ-ны анықтаудың жаңа әдістемесі азаматтарға зейнетақы төлемдерінің неғұрлым жоғары және болжамды деңгейін қамтамасыз етуге бағытталған. Жаңа тәсілге сәйкес ТЖШ-дан жоғары жинақтарды алғаннан кейін болашақ жинақтаушы зейнетақы мөлшері медианды жалақының кемінде 40% деңгейіне жуықтайды (Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша 2025 жылғы IV тоқсанда оның мөлшері 339 912 теңгені құрады). Сонымен қатар, ұсынылған Әдістемеде жеткіліктілік шектері болашақ жарналарға және көптеген макроэкономикалық көрсеткіштердің жыл сайынғы болжамды өзгерістеріне байланысты болмайды. ТЖШ шамалары ұлттық статистиканы ескере отырып, БҰҰ үнемі жаңартып отыратын Қазақстан халқының демографиялық кестелерін қоса алғанда, ұзақ мерзімді факторлар негізінде айқындалатын болады. Тиісінше азаматтар болашақ зейнетақы мөлшерін болжай алады және ЭЫДҰ елдерінің нысаналы көрсеткіштеріне кезең-кезеңімен жақындайды. ТЖШ мөлшері қазіргідей салымшының жасына байланысты болады: азамат зейнеткерлік жасқа неғұрлым жақын болса, болашақ зейнетақыны қамтамасыз ету үшін ТЖШ деңгейі соғұрлым жоғары болуы керек. ТЖШ анықтау үшін болашақ зейнетақы төлемінің ағымдағы құнын есептеудің классикалық формуласы пайдаланылатын болады. Басқаша айтқанда, жаңа формула бойынша жинақтардың ең аз сомасы, яғни мақсатты мөлшерде зейнетақы алуды қамтамасыз ету үшін салымшының жеке зейнетақы шотында (ЖЗШ) болуы тиіс ТЖШ шамасы айқындалады. Сонымен қатар, болашақ төлемдерді есептеу инфляция мен инвестициялық кірістің әсерін ескереді, яғни болашақ төлемдердің мөлшері инфляцияны ескере отырып нақты мәнде өседі. Осылайша, ТЖШ-ны айқындаудың жаңа әдістемесі зейнетақы төлемдері есебінен салымшының кірісін алмастыру коэффициентінің жеткіліктілігін қамтамасыз ету мақсатында болашақ жинақтаушы зейнетақыны қамтамасыз ету үшін қажетті зейнетақы жинақтарының ең төменгі сомасына қойылатын талаптарды арттырады. Бұдан басқа, мұндай әдістеме ТЖШ анықтау жүйесін зейнетақымен қамсыздандырудың халықаралық стандарттарына жақындатуға және зейнеткерлікке шыққан кезде зейнетақы жинақтарының жеткіліксіздігі қаупін азайтуға мүмкіндік береді.
Халықаралық стандарттар мен тәжірибе Естеріңізге сала кетейік, Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) 102 Конвенциясына сәйкес зейнетақымен қамсыздандырудың ең төменгі деңгейі кемінде 40% КАК болып табылады. Еуропалық Одақ елдерінде ең төменгі зейнетақы мөлшері орта есеппен ең төменгі жалақы мөлшерінің шамамен 60%-ын құрайды. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) елдерінде ең төменгі жалақы мөлшері медианды жалақының шамамен 50% құрайды. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, бірқатар елдерде зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын пайдалану мүмкіндігі дағдарысқа қарсы шара ретінде экономикалық күйзелістерге және халықты қолдау қажеттілігіне байланысты ерекше жағдайларда, оның ішінде COVID-19 пандемиясы кезеңінде қатаң шектеулі мөлшерде қолданылған. Сонымен қатар, зейнетақы жинақтары, ең алдымен, егде жастағы азаматтардың табысын қамтамасыз етуге арналғанын атап өтеміз. Сондықтан зейнеткерлікке шыққанға дейін зейнетақы қаражатын үнемі пайдалану жинақтау көлемінің күрт төмендеуіне және сәйкесінше болашақ зейнетақы төлемдері мөлшерінің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Ұзақ мерзімді перспективада бұл егде жастағы зейнетақы табысының жеткіліксіздігі қаупін арттырады. Осылайша, зейнетақы жинақтарының бір бөлігін баламалы мақсаттарға пайдалану мүмкіндігі сақталуда, алайда алу үшін қолжетімді қаражат көлемін айқындау тәсілдері азаматтарды болашақта зейнетақы төлемдерінің жеткілікті және тұрақты деңгейде қамтамасыз ету қажеттілігін ескере отырып жетілдіріледі.
Қазақстанда жаңа әдістеме бойынша ТЖШ есебі нақты жағдайларға жақындап, озық елдердің зейнетақымен қамсыздандыру тәжірибесімен сәйкестендіруге бағытталатын болады. Азаматтың зейнеткерлікке шыққан кезде жинақ көлемі жеткіліксіз болу қаупі азаяды. Жаңартылған әдістеме жинақтаудың бір бөлігі алынған жағдайда болашақ жинақтаушы зейнетақы нысаналы көрсеткіштерден төмен болмайтындай және зейнеткерлік жастағы азаматтарға тұрақты зейнетақы табысын қамтамасыз ететіндей етіп ЖЗШ-да сақтау үшін қажетті зейнетақы жинақтарының ең төменгі деңгейін айқындауға мүмкіндік береді.
|
БЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда «ГНПФ» ЖЗҚ» АҚ негізінде құрылды. БЖЗҚ құрылтайшысы және акционері – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің «Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті» ММ арқылы Қазақстан Республикасының Үкіметі. БЖЗҚ зейнетақы активтерін сенімгерлікпен басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады. Зейнетақы заңнамасына сәйкес БЖЗҚ міндетті зейнетақы жарналарын, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, ерікті зейнетақы жарналарын тартуды, сондай-ақ «Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктерінде орналастырылған депозиттерге міндетті кепілдік беру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес депозиттерге міндетті кепілдік беруді жүзеге асыратын ұйым аударған кепілдік берілген депозит бойынша кепілдік берілген өтемнің талап етілмеген сомасы есебінен қалыптастырылған ерікті зейнетақы жарналарын есепке алып, оның есебін жүргізеді, зейнетақы төлемдерін жүзеге асыруды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ Қор нысаналы активтер мен нысаналы талаптарды есепке алуды, нысаналы жинақтау шоттарына нысаналы жинақтарды (НЖ) есепке алу мен есептеуді, НЖ төлемдерін оларды алушының банк шоттарына есептеуді, «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы шеңберінде Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған тәртіппен НЖ қайтарымдарын есепке алуды жүзеге асырады (толығырақ www.enpf.kz сайтында).
Пресс-центр АО «ЕНПФ»
Новая методика ПМД
направлена на обеспечение адекватности будущей накопительной пенсии
В связи с активным интересом общественности и многочисленными вопросами разъясняем планируемые изменения Методики расчета порогов минимальной достаточности (ПМД).
Цель пересмотра методики расчета ПМД (Методика) –повышение требований к минимальной сумме пенсионных накоплений, необходимой для обеспечения адекватности будущей накопительной пенсии, поэтапный рост коэффициента замещения трудового дохода (КЗД) вкладчика за счет пенсионных выплат в пенсионном возрасте (с учетом минимальных международных стандартов).
Почему возникла необходимость в изменениях?
Согласно действующей Методике размеры ПМД ежегодно устанавливаются в результате произведенных расчетов с учетом утвержденных социально-экономических показателей, прогнозных расчетов будущих пенсионных взносов в зависимости от размера минимальной заработной платы и инвестиционной доходности.
Вместе с тем, существует ряд недостатков действующей Методики:
Согласно действующей Методике определения ПМД предполагается, что в случае изъятия части пенсионных накоплений вкладчик будет продолжать регулярно перечислять обязательные пенсионные взносы (ОПВ) вплоть до выхода на пенсию. В таком случае размер будущей накопительной пенсии составит порядка 50 тыс. тенге, что соответствует текущему уровню прожиточного минимума (ПМ). Однако на практике взносы могут поступать нерегулярно либо вовсе не перечисляться. В этом случае действующие размеры ПМД не обеспечат ожидаемые минимальные выплаты и размер будущих пенсионных выплат будет ниже ПМ. При этом даже при регулярных взносах и обеспечении объема накоплений на уровне действующих размеров ПМД накопительная пенсия на уровне около 50 тыс. тенге составит менее 15% от текущего размера медианной заработной платы
Что предлагается в новой Методике?
Предлагаемая новая Методика определения ПМД направлена на то, чтобы обеспечить гражданам более высокий и прогнозируемый уровень пенсионных выплат. Согласно новому подходу после изъятия накоплений сверх ПМД размер будущей накопительной пенсии будет приближен к уровню не менее 40% от медианной заработной платы (по данным Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан в IV квартале 2025 года ее размер составил 339 912 тенге).
При этом в предлагаемой Методике размеры порогов уже не будут зависеть от будущих взносов и от ежегодных прогнозных изменений многих макроэкономических показателей. Величины ПМД будут определяться на основе долгосрочных факторов, включая демографические таблицы населения Казахстана, регулярно обновляемые Организаций объединенных наций (ООН) с учетом национальной статистики. Соответственно, размеры будущей пенсии будут предсказуемы для граждан и поэтапно приближаться к целевым показателям стран ОЭСР.
Размер ПМД, как и в настоящее время, будет зависеть от возраста вкладчика: чем ближе человек к пенсионному возрасту, тем выше должен быть уровень ПМД для обеспечения будущей пенсии.
Для определения ПМД будет использована классическая формула расчета приведенной стоимости будущей пенсионной выплаты. Другими словами, по новой формуле определяется минимальная сумма накоплений, т.е. величина ПМД, которая уже сейчас должна быть на индивидуальном пенсионном счете (ИПС) вкладчика для обеспечения получения пенсии в целевом размере. Кроме того, при расчете будущих выплат учитывается влияние инфляции и инвестиционной доходности, т.е. размеры будущих выплат будут расти в реальном выражении с учетом инфляции.
Таким образом новая Методика определения ПМД повышает требования к минимальной сумме пенсионных накоплений, необходимой для обеспечения будущей накопительной пенсии, в целях адекватности коэффициента замещения трудового дохода вкладчика за счет пенсионных выплат. Кроме того, такая Методика позволит приблизить систему определения ПМД к международным стандартам пенсионного обеспечения и снизить риск недостаточности пенсионных накоплений при выходе на пенсию.
Международные стандарты и мировой опыт
Напомним, что в соответствии с Конвенцией 102Международной организации труда (МОТ) минимальным приемлемым уровнем пенсионного обеспечения является КЗД не менее 40%. В странах Европейского союза (ЕС) размер минимальной пенсии в среднем составляет около 60% от размера минимальной заработной платы. В странах Организации экономического сотрудничества и развития (ОЭСР) размер минимальной заработной платы в среднем составляет около 50%от размера медианной заработной платы.
Международный опыт показывает, что возможность досрочного использования пенсионных накоплений в ряде стран применялась как антикризисная мера в строго ограниченных размерах в исключительных ситуациях, связанных сэкономическими потрясениями и необходимостью поддержки населения, в том числе в период пандемии COVID-19.
Вместе с тем подчеркнём, что пенсионные накопления,прежде всего, предназначены для обеспечения дохода граждан в пожилом возрасте. Поэтому регулярное использование пенсионных средств до выхода на пенсию может привести к критическому снижению объема накоплений и, соответственно, уменьшению размера будущих пенсионных выплат. В долгосрочной перспективе это повышает риск недостаточности пенсионного дохода в пожилом возрасте.
Таким образом, возможность использования части пенсионных накоплений на альтернативные цели сохраняется, однако подходы к определению доступного для изъятия объема средств совершенствуются с учетом необходимости обеспечения граждан адекватным и стабильным уровнем пенсионных выплат в будущем.
Расчет ПМД по новой Методике в Казахстане будет адаптирован к реальным условиям и нацелен на приближение к практике пенсионного обеспечения передовых стран. Обновленная методика позволит определять минимальный уровень пенсионных накоплений, необходимый для сохранения на ИПС, чтобы в случае изъятия части накоплений будущая накопительная пенсия была не ниже целевых показателей и обеспечивала стабильный пенсионный доход гражданам в пенсионном возрасте.
ЕНПФ создан 22 августа 2013 года на базе АО «НПФ «ГНПФ». Учредителем и акционером ЕНПФ является Правительство Республики Казахстан в лице ГУ «Комитет государственного имущества и приватизации» Министерства финансов Республики Казахстан. Доверительное управление пенсионными активами ЕНПФ осуществляет Национальный Банк Республики Казахстан. В соответствии с пенсионным законодательством ЕНПФ осуществляет привлечение обязательных пенсионных взносов, обязательных пенсионных взносов работодателя, обязательных профессиональных пенсионных взносов, добровольных пенсионных взносов, а также зачисление и учет добровольных пенсионных взносов, сформированных за счет невостребованной суммы гарантийного возмещения по гарантируемому депозиту, перечисленной организацией, осуществляющей обязательное гарантирование депозитов, в соответствии с Законом Республики Казахстан «Об обязательном гарантировании депозитов, размещенных в банках второго уровня Республики Казахстан», обеспечивает осуществление пенсионных выплат. Также Фонд осуществляет учет целевых активов и целевых требований, учет и зачисление целевых накоплений (ЦН) на целевые накопительные счета, выплат ЦН их получателю на банковские счета, учет возвратов ЦН в порядке, определенном Правительством Республики Казахстан в рамках программы «Национальный фонд – детям». (Подробнее на www.enpf.kz).
Пресс-центр АО «ЕНПФ»
О правовом воспитании и профилактике бытового насилия говорили в Текели
Целями этого мероприятия стали укрепление семейных ценностей, повышение правовой грамотнос…
