БЖЗҚ туралы өзекті сауалдар

Біржолғы зейнетақы төлемі (БЗТ) – Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінде белгіленген тәртіппен міндетті зейнетақы жарналарының салымшысы (зейнетақы төлемдерін алушы) тұрғын үй жағдайларын жақсарту және (немесе) емделуге ақы төлеу мақсатында бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан алатын міндетті зейнетақы жарналары есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтарының сомасы. БЗТ-ны өзіне немесе жұбайы/зайыбы не жақын туыстарының пайдасына мынадай шарттардың бірі болған кезде алуға болады:

             Бұл ретте БЖЗҚ-дан зейнетақы жинақтарын алу болашақ зейнетақы төлемдерінің мөлшерінің азайып, кезеңінің қысқаруына себеп болатынын ескеру қажет. Сондықтан, зейнетақы қаражатын алу туралы шешім қабылдамас бұрын, зейнет жасына жеткенде зейнетақының қай деңгейіне иек артатыныңызды шешіп, өзіңіз үшін басымдықтарды анықтауыңыз керек.

Зейнетақы жинақтарын тек уәкілетті операторлар – екінші деңгейдегі банктер арқылы пайдалануға болады. БЖЗҚ тұрғын үй жағдайын жақсарту және/немесе емделуге ақы төлеу мақсатында біржолғы зейнетақы төлемін пайдалану бойынша өзара іс-қимыл туралы келісімдер жасаған уәкілетті операторлардың тізімі:

БЗТ-ны жүзеге асыру тәртібі төмендегідей:

— алушылар БЖЗҚ сайтындағы немесе мобильді қосымшасындағы жеке кабинет арқылы алуға болатын жеке зейнетақы шотының (ЖЗШ) үзінді көшірмесінен тұрғын үй жағдайларын жақсарту мақсатында алуға қолжетімді міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтарының сомасы туралы мәліметтерді алады;

— содан кейін алушы уәкілетті операторға уәкілетті оператордың интернет-ресурсы арқылы БЗТ алу туралы өтінішпен жүгінеді және өтінішке электрондық цифрлық қолтаңбамен қол қояды;

— уәкілетті оператор екі жұмыс күні ішінде БЖЗҚ-ға БЗТ алу туралы алушылар тарапынан түсіп, тіркелген өтініштер туралы электрондық хабарлама жібереді;

— БЖЗҚ өз өкілеттігі шеңберінде жеке зейнетақы шотында сұрау салынған соманың болуын тексереді және бас тартуға негіздер болмаған жағдайда электрондық хабарлама келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні ішінде уәкілетті операторға өтініште көрсетілген БЗТ сомасын (көрсетілген сома ЖЗШ-да болған кезде) алушының тұрғын үй жағдайларын жақсарту мақсатында біржолғы зейнетақы төлемі үшін уәкілетті оператор арнайы ашқан шотқа есептеу үшін аударады;

— зейнетақы жинақтарының мақсатты пайдаланылуын растайтын құжаттарды алушылар тек уәкілетті операторларға ұсынады.

Құжаттарды тексеріп, қаражатты өтініш берушінің түпкі мақсатына аудару туралы шешімді уәкілетті оператор қабылдайды.

Егер алушы тұрғын үйге немесе емделуге зейнетақы жинақтарының пайдаланылғанын растайтын құжаттарды белгіленген мерзімде ұсынбаса, онда қаражат БЖЗҚ-дағы жеке зейнетақы шотына қайтарылады.  

3)​Айтыңызшы, ең төменгі жеткіліктілік шегінен асатын зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын алу болашақ зейнетақы мөлшеріне әсер ете ме?

Еліміздің жинақтаушы зейнетақы жүйесі ең алдымен азаматтарды зейнеткерлікке шыққаннан кейін қамтамасыз етуге бағытталған. Отандастарымыздың зейнетақы жинақтары зейнетақы жарналары, сондай-ақ зейнетақы активтері бойынша инвестициялық табыс есебінен қалыптастырылады. Болашақ зейнетақы деңгейіне жарналардың жүйелілігі мен мөлшері, сондай-ақ зейнетақы активтерінің инвестициялық кірістілігі әсер етеді.

БЖЗҚ-дан зейнетақы жинақтарын алу болашақ зейнетақы төлемдерінің мөлшері мен кезеңінің азаюына себеп болады. Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, зейнетақы қаражатын мерзімінен бұрын алу туралы шешім қабылдамай тұрып, зейнеткерлік жасқа жеткенде қандай зейнетақы алатыныңызды шешіп, өзіңіз үшін басымдықтарды анықтауыңыз керек. Болашақ зейнетақының мөлшерін білу үшін Сіз зейнетақының неден құралатынын көрсететін болжамды зейнетақы калькуляторын пайдалана аласыз. Оны үш сценарий бойынша есептейді: пессимистік, шынайы және оптимистік, бұл салымшыға нақты инвестициялық кірістің болжамды деңгейін ескеретін барлық мүмкін нұсқалармен танысуға көмектеседі. Сонымен қатар, бұл құрал әрбір салымшыға болашақ зейнетақы мөлшерінің мерзімінен бұрын пайдаланылған және пайдаланылмаған жағдайда қандай болатынын есептеуге көмектеседі. «Зейнетақы калькуляторы» қызметімен БЖЗҚ сайтында немесе мобильді қосымшасында толығырақ танысуға болады.

Естеріңізге сала кетейік, ең төменгі жеткіліктілік шегі (ТЖШ) – бұл ең төменгі зейнетақы мөлшерінен төмен емес (ең төменгі базалық зейнетақы төлемін ескере отырып) ай сайынғы төлемді қамтамасыз ету үшін қажетті зейнетақы жинақтарының ең төменгі мөлшері. Басқаша айтқанда, ең төменгі жеткіліктілік шегі – бұл салымшы зейнеткерлік жасқа толған кезде ең төменгі зейнетақы мөлшерінен кем емес зейнетақы төлемдерін (мемлекеттік бюджеттен ең төменгі базалық зейнетақы төлемін ескере отырып) алуы үшін шотта қалуы тиіс ең төменгі көрсеткіш.  

4) Зейнетақы жинақтары мен инвестициялық кіріс неден тұрады?  Неліктен инвестициялық кіріс өзгереді?

БЖЗҚ-ның әр салымшысының зейнетақы жинақтары оның зейнетақы шотына түсетін жарналар мен инвестициялық кірістерден құралады. БЖЗҚ барлық жинақтардың есебін жүргізеді, ал ҚР ҰБ мен салымшы таңдаған инвестициялық портфельді басқарушы (ИПБ)оларды басқарады. Табыс алу мақсатында зейнетақы активтері елдегі және шетелдегі әртүрлі валютадағы түрлі қаржы құралдарына инвестицияланады. Инвестициялық кіріс әртүрлі көздерден құралады: бағалы қағаздар (салымдар және басқа операциялар) бойынша сыйақы түріндегі кірістер; қаржы құралдарын нарықтық және валюталық қайта бағалау түріндегі кірістер; сыртқы басқарудағы активтер бойынша кірістер және т. б.

Қаржы нарықтарындағы жағдай бағалы қағаздар (салымдар және басқа операциялар) бойынша сыйақы, қаржы құралдарын нарықтық және валюталық қайта бағалау, сыртқы басқарудағы активтер бойынша табыстарға және т. б. әсер ететін экономикалық, саяси және басқа факторлардың әсерінен өзгеруі мүмкін. Сондықтан кейде инвестициялық кіріс оң да, теріс те болуы мүмкін. Бұл зейнетақы жинақтарының жалпы сомасына уақытша әсер етеді. Инвестициялық қызметтің нәтижелерін орта және ұзақ мерзімді кезең аралығында бағалаған жөн.

Зейнетақы активтерін инвестициялық басқару мен есепке алудың бүкіл жүйесі ашық – әрбір салымшы өзінің инвестициялық табысын enpf.kz сайтында немесе мобильді қосымшадағы жеке кабинетте 24/7 режимінде көре алады.

              5) ҚР қолданыстағы Салық кодексіне жеке табыс салығын өндіріп алу мерзімдеріне қатысты қандай өзгерістер енгізілді?

Қолданыстағы салық заңнамасына сәйкес тұрғын үйге немесе емделуге біржолғы зейнетақы төлемдерін (БЗТ) пайдаланған кезде салымшы жеке табыс салығын (ЖТС) өз қалауына қарай төлей алады: БЗТ алған кезде бірден немесе зейнетақыға дейін кейінге қалдырып төлеу. Сонымен қатар, 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап мұндай тұлғалардың БЗТ түріндегі салық салынатын табысына стандартты салық шегерімдері (882 АЕК шегінде) қолданылады. Бұл осы санатқа жататын алушылар БЗТ алған күннен бастап үш жыл ішінде ЖТС қайта есептеу мен өтеуді қолдану үшін БЖЗҚ-ға тиісті өтінішпен және растайтын құжаттармен жүгіне алатынын білдіреді. Алайда, БЗТ-ны 2021-2022 жылдары алған азаматтар түрлі себептермен бұл мүмкіндікті пайдалана алмады. Енді ҚР Салық кодексіне өзгерістер мен толықтырулардың енгізілуіне байланысты 2025 жылғы 15 шілдеден бастап жеке тұлғалардың осындай өтініштері үшін белгіленген талап қою мерзімі 3 жылдан 5 жылға дейін ұлғайтылды. Бірақ бұл ереже тек 2025 жылдың 31 желтоқсанына дейін қолданылады, өйткені 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңа Салық кодексі күшіне енеді. Онда ЖТС-ты қайтару үшін көзделген мерзім – 3 жыл. Сондықтан ЖТС қайтаруға құқығы бар адамдарға құжаттарын 2025 жылы тапсырып үлгеру туралы кеңес береміз.

                6) ЖТС-ты қайта есептеп, қайтарып алуға кімнің құқығы бар?

Салық салынатын табыс пен ЖТС-ты қайта есептеуге құқығы бар жеке тұлғалардың тізбесі қолданыстағы Салық кодексінде айқындалған. Бұл бірінші, екінші немесе үшінші топтағы мүгедектер, мүгедек балалардың ата-аналарының немесе қамқоршыларының бірі, бала асырап алушылардың бірі, жетім балалардың асырап алушы ата-аналары, соғыс ардагерлері және басқа санаттар. Мұндай азаматтардың толық тізбесі Салық кодексінің 346-бабында көрсетілген. ЖТС қайтаруға қажетті құжаттарды беру мерзімі үш жылдан бес жылға дейін ұзартылды. Алайда, ол 2025 жылдың 31 желтоқсанында аяқталады, өйткені 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексі күшіне енеді. Сондықтан БЖЗҚ-ның жақын жердегі филиалына барып, өтінішіңіз пен қажетті құжаттарды тапсыру қажет. Қайта есептелгеннен кейін ақша сіздің зейнетақы шотыңызға қайтарылады.  

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚР жаңа Салық кодексінің енгізілуіне байланысты:

Алайда кейінге қалдырылған ЖТС-тың күшін жою – алуға болатын қолжетімді соманы қоса алғанда, МЗЖ/МКЗЖ есебінен зейнетақы жинақтары сомасының ұлғаюы деген сөз емес. Бұл кейінге қалдырылған ЖТС сомасы есептен шығарылатынын және салымшының ЖТС бойынша мемлекет алдында берешегі болмайтынын білдіреді.

Естеріңізге сала кетейік, 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін БЗТ алу кезінде ЖТС ұстап қалудың екі тәсілі қолданылады: БЗТ алған кезде бірден төлеу және зейнетақы алғанға дейін кейінге қалдыру (барлық пайдаланылатын зейнетақы жинақтарының 10%-ы алушы зейнеткерлікке шыққаннан кейін ұсталады. Бұл ретте салық сомасы тең бөліктерге бөлінеді және 16 жылдан аспайтын мерзім ішінде алушының ай сайынғы зейнетақы төлемдерінен шегеріледі).  ЖТС-ты қалай ұстау керектігін уәкілетті операторға өтініш берген кезде БЗТ алушы ғана шешеді.

Единовременные пенсионные выплаты из ЕНПФ:

какую сумму можно получить и куда обратиться?

Актуальные вопросы о ЕНПФ

Единовременная пенсионная выплата (ЕПВ) – сумма пенсионных накоплений, сформированных за счет обязательных пенсионных взносов (ОПВ), изымаемая вкладчиком ОПВ (получателем пенсионных выплат) из ЕНПФ в целях улучшения жилищных условий и (или) оплаты лечения в порядке, установленном Социальным кодексом Республики Казахстан. ЕПВ в свою пользу или супруга/супруги либо близких родственников производятся при наличии одного из следующих условий:

При этом надо учитывать, что изъятие пенсионных накоплений из ЕНПФ становится причиной уменьшения размера и периода будущих пенсионных выплат. Поэтому прежде, чем принять решение о снятии пенсионных средств, необходимо решить, на какой уровень пенсии вы рассчитываете по достижении пенсионного возраста и определить для себя приоритеты.

Использование пенсионных накоплений возможно исключительно через уполномоченных операторов – банки второго уровня. Список уполномоченных операторов, с которыми ЕНПФ заключил соглашения о взаимодействии в целях улучшения жилищных условия и/или оплаты лечения:

Порядок осуществления ЕПВ выглядит следующим образом:

— получатели из выписки с индивидуального пенсионного счета (ИПС) в личном кабинете на сайте или в мобильном приложении ЕНПФ получают сведения о сумме пенсионных накоплений, сформированных за счет обязательных пенсионных взносов (ОПВ), доступной к изъятию в целях улучшения жилищных условий;

— затем получатель обращается к уполномоченному оператору с заявлением на ЕПВ посредством интернет-ресурса уполномоченного оператора и подписывает заявление электронной цифровой подписью;

— уполномоченный оператор в течение двух рабочих дней передает в ЕНПФ электронные уведомления о зарегистрированных у него заявлениях на ЕПВ, поданных получателями;

— ЕНПФ в рамках своих полномочий проверяет наличие запрашиваемой суммы на индивидуальном пенсионом счете и, при отсутствии оснований для отказа, в течение пяти рабочих дней со дня поступления электронного уведомления переводит уполномоченному оператору сумму ЕПВ получателя, указанную им в заявлении (при ее наличии на ИПС), для последующего зачисления на специальный счет получателя, открытый уполномоченным оператором для ЕПВ в целях улучшения жилищных условий;

— документы, подтверждающие целевое использование пенсионных накоплений, предоставляются получателями исключительно уполномоченным операторам.

Рассмотрение документов и принятие решения о перечислении средств на конечную цель заявителя осуществляет уполномоченный оператор.

Если получатель в установленные сроки не предоставит документы, подтверждающие использование пенсионных накоплений на жильё или лечение, то средства возвращаются на индивидуальный пенсионный счет в ЕНПФ.  

3)​Скажите, пожалуйста, влияет ли досрочное изъятие пенсионных накоплений сверх порога минимальной достаточности на размер будущей пенсии?

Накопительная пенсионная система Казахстана ориентирована, прежде всего, на обеспечение граждан после выхода на пенсию. Пенсионные накопления казахстанцев формируются за счет пенсионных взносов, а также инвестиционного дохода по пенсионным активам. На уровень будущей пенсии влияют регулярность и размер взносов, а также инвестиционная доходность пенсионных активов.

Изъятие пенсионных накоплений из ЕНПФ становится причиной уменьшения размера и периода будущих пенсионных выплат. Учитывая вышеизложенное, прежде, чем принять решение о снятии пенсионных средств, необходимо решить, на какой уровень пенсии вы рассчитываете по достижении пенсионного возраста и определить для себя приоритеты. Для того, чтобы узнать размер будущей пенсии, можно воспользоваться прогнозным пенсионным калькулятором, который покажет, из чего будет складываться пенсия, рассчитает ее по трем сценариям: пессимистичному, реалистичному и оптимистичному, что поможет вкладчику ознакомиться со всеми возможными вариантами, учитывающими предполагаемый уровень реальной инвестиционной доходности. Кроме того, этот инструмент поможет каждому вкладчику сделать расчеты, какой будет пенсия с учетом досрочных изъятий и без них. Более детально ознакомиться с услугой «Пенсионный калькулятор» можно на сайте или в мобильном приложении ЕНПФ

Напомним, что порог минимальной достаточности (ПМД) — это минимальный размер пенсионных накоплений, необходимый для обеспечения ежемесячных выплат не ниже размера минимальной пенсии (с учетом минимальной базовой пенсионной выплаты). Другими словами, порог минимальной достаточности – это минимум, который должен остаться на счете, чтобы вкладчик при достижении пенсионного возраста получал пенсионные выплаты (с учетом минимальной базовой пенсионной выплаты из государственного бюджета) не менее размера минимальной пенсии.

4.) Из чего складываются пенсионные накопления и инвестиционный доход?  Почему меняется инвестиционный доход?

Пенсионные накопления каждого вкладчика ЕНПФ складываются из поступающих на его пенсионный счет взносов и инвестиционного дохода. ЕНПФ осуществляет учет всех накоплений, а управляет ими НБ РК или выбранный вкладчиком, управляющий инвестиционным портфелем (УИП). С целью получения дохода пенсионные активы инвестируются в стране и за рубежом в разные финансовые инструменты в разных валютах.

Инвестиционный доход складывается из различных источников: доходов в виде вознаграждения по ценным бумагам (вкладам и другим операциям); доходов в виде рыночной и валютной переоценки финансовых инструментов; доходов по активам, находящимся во внешнем управлении и т. д.

Ситуация на финансовых рынках может меняться под влиянием экономических, политических и других факторов, которые сказываются на доходах в виде вознаграждения по ценным бумагам (вкладам и другим операциям), доходах в виде рыночной и валютной переоценки финансовых инструментов, доходах по активам, находящимся во внешнем управлении и т.д.  Поэтому в отдельные периоды инвестиционный доход может быть как положительным, так и отрицательным, что временно отражается на общей сумме пенсионных накоплений. Результаты инвестиционной деятельности рекомендуется оценивать в средне- и долгосрочной перспективе.

Вся система инвестиционного управления и учета пенсионных активов является прозрачной – каждый вкладчик имеет возможность видеть свой инвестиционный доход в личном кабинете на сайте enpf.kzhttps://www.enpf.kz/ru/indicators/investitsionnoe-upravlenie-pensionnymi-aktivami/structure.php или в мобильном приложении в режиме 24/7.

              5) Какие изменения внесены в действующий Налоговый кодекс РК относительно сроков давности по возмещению индивидуального подоходного налога?

Как известно, при использовании единовременных пенсионных выплат (ЕПВ) на жилье или лечение согласно действующему налоговому законодательству, оплатить индивидуальный подоходный налог (ИПН) можно на выбор вкладчика: сразу при получении ЕПВ или с отсрочкой до пенсии. В тоже время с 1 января 2024 года лица, относящиеся к социально уязвимым категориям, имеют право на стандартные налоговые вычеты (в пределах 882 МРП) с доходов в виде ЕПВ. Однако многие люди при изъятии ЕПВ оплатили ИПН сразу при осуществлении выплаты. В этом случае получатели, относящиеся к социально уязвимым группам, могут обратиться с соответствующим заявлением и подтверждающими документами в ЕНПФ для перерасчета и возврата, удержанного ИПН. Ранее срок подачи таких документов был три года и те, кто изъял ЕПВ в 2021-2022 годах по разным причинам сделать это не успели. 15 июля 2025 г.  в действующий Налоговый кодекс были внесены изменения и дополнения, которые продлили с срок давности, установленный для таких обращений физических лиц, с 3 до 5 лет. Но действовать это положение будет только до 31 декабря 2025 года включительно, поскольку с 1 января 2026 года вступает в действие новый Налоговый кодекс, который предусматривает срок возврата ИПН 3 года. Поэтому тем, кто имеет право на возврат ИПН, рекомендуем успеть подать документы в 2025 году.

                6) Кто имеет право на перерасчет и возврат ИПН?

Перечень физических лиц, имеющих право на перерасчет налогооблагаемого дохода и ИПН, определен действующим Налоговым кодексом Республики Казахстан. Это лица с инвалидностью первой, второй или третьей групп, один из родителей или опекунов детей с инвалидностью, один из усыновителей (удочерителей), приемных родителей детей-сирот, ветераны боевых событий и другие категории. Полный перечень лиц указан в 346 статье НК РК. Срок подачи документов на возврат ИПН увеличен с трёх до пяти лет. Однако он истекает 31 декабря 2025 года, так как уже с 1 января вступает в силу новый Налоговый кодекс. Поэтому надо поторопиться и подать заявление и необходимые документы в ближайший филиал ЕНПФ. После перерасчёта деньги вернут на ваш пенсионный счёт.

В связи с вводом с 1 января 2026 года нового Налогового кодекса РК:

Однако аннулирование отложенного ИПН не приведет к увеличению суммы пенсионных накоплений за счет ОПВ/ОППВ, включая доступную сумму к изъятию. Это означает лишь, что сумма отложенного ИПН будет списана и вкладчик не будет иметь задолженность перед государством по ИПН.

Напомним, что до 1 января 2026 года при изъятии ЕПВ есть два способа удержания ИПН: сразу при получении ЕПВ и с отсрочкой до пенсии (10% от всех используемых пенсионных накоплений удерживаются после выхода получателя на пенсию. При этом сумма налога делится на равные части и вычитается из ежемесячных пенсионных выплат получателя в течение не более шестнадцати лет).  Каким образом удерживать ИПН, решает только получатель ЕПВ при подаче заявления уполномоченному оператору.