«Референдум: Қоғамдық санадағы күрделі теңдеу және тәуекелдер»

Референдумның ең басты мәселесі – күрделі мемлекеттік мәселелерді «иә» немесе «жоқ» деген екі-ақ таңдауға дейін ықшамдап тастауында. . Көптеген реформалардың салдары әлдеқайда көпқырлы болады.

Экономикалық, әлеуметтік және геосаяси факторлардың тоғысуын қатардағы сайлаушының қысқа мерзім ішінде толыққанды бағалауы қиынға соғады. Бұл жерде ақпараттандыру деңгейі шешуші рөл атқарады.

Референдумның тағы бір елеулі қаупі – қоғамның полярлануы, яғни екіге жарылуы. Дауыс беруге дейінгі қызу науқандар кезінде пікір қайшылықтары ушығып, бұл ұзақ мерзімді тұрақтылыққа нұқсан келтіруі мүмкін.

Жиі жағдайда популистік ұрандар шынайы сараптамалық бағалауды басып кетіп, дауыс берушілердің санасына эмоционалдық әсер етуі ықтимал. Бұл – ақпараттық манипуляцияға үлкен орын беретін қауіпті тұс.

Егер азаматтар мәселенің мәнін толық түсінбей, тек эмоцияға беріліп шешім қабылдаса, мемлекет үшін оның зардабы өте ауыр болуы ғажап емес. Мұндағы жауапкершілік өте жоғары.

Сондықтан, референдум – кез келген мәселе бойынша қолданыла беретін күнделікті құрал емес. Ол тек ерекше, баламасы жоқ тарихи сәттерде ғана қолданылуы тиіс төтенше тетік болуы керек.

Кез келген маңызды өзгеріс алдында кәсіби сарапшылардың бағасы, парламенттік талқылаулар және кең ауқымды қоғамдық диалог міндетті түрде жүруі тиіс.

Референдум – халықтың дауысы, ал ол дауыс салмақты, объективті және толық ақпараттандырылған жағдайда ғана елге нақты пайда әкеледі. Шлагбаумсыз демократия қауіпті болуы мүмкін. Референдумды демократияның бірден-бір шарты деп қарау қателік. Ол – саяси құралдардың ішіндегі ең жауапты әрі өте мұқият қолдануды қажет ететін, сақтықты талап ететін ерекше инструмент.

Сәуле Сейдахметқызы